EBU HANZALA, İMAM-I RABBANÎ'YE KARŞI

 

 

Evet, Ebu Hanzala Halis Bayancuk ile Dr. İhsan Şenocak’ın tartışmasına kaldığımız yerden devam ediyoruz.

Bayancuk sözlerini şöyle sürdürüyor:

“Bizim tekfir ettiğimiz tasavvuf, bir velinin huzurunda bir saat ihlasla durmak 150 sene veya yüzlerce sene ibadetten daha faziletlidir diyen, Allah’ın hakkında hiçbir delil indirmediği, Allah’ın izin vermediği konularda insanlara teşride bulunan (şer’î hüküm ihdas eden) ve Allah’a apaçık bir şekilde iftira eden tasavvuftur. Evet bu tasavvufu biz tekfir ediyoruz. Bizim tekfir etmiş olduğumuz tasavvuf, ‘Ey evladım, ey yavrum, başına bir musibet geldiğinde sakın Allah’a dua etme, işlerin yerine gelmez. Allah’ın dışındaki şeyhlere, velilere dua edersen işlerin daha çabuk yerine gelir’ diyen tasavvuftur. … bu zihniyettir bizim tekfir ettiğimiz, veyahut tasavvuf kitaplarına giren, Türkiye’de televizyon ekranlarında anlatılan, 'Adamın biri Allah dedi kurtulamadı da, öbürü Cüneyd dedi, Cüneyd’e seslendi kurtuldu' diyen anlayış. Evet bizim tekfir ettiğimiz, reddettiğimiz anlayış budur. Çünkü bu anlayış, Allah’ın kullarını Allah’ın önüne geçiren anlayıştır. Bu anlayış, biz ‘Aracısız ve halis bir şekilde Allah’a halis kılıp Allah’a kulluk edelim’ derken ‘Hayır efendim, araya aracılar koyacağız, dini bulanıklaştıracağız, Allah’la beraber başkalarına da dua edecek, Allah’la beraber başkalarına da sığınacak, fayda ve zararı onlardan bekleyeceğiz’ diyen anlayıştır.”

Bayancuk’un bu sözlerinde yanlış bir şey yok. Doğru diyor.

Bunun ardından “yanmaz kefen”cilere de atıfta bulunuyor. Ve şöyle devam ediyor:

“Bizim tekfir etmiş olduğumuz tasavvuf, bütün peygamberler insanlara Allah’a kulluk etmek ve tağutlardan içtinap etmek için gönderilmişken insanları tağutlara kul yapan, tağutlara destekçi yapan tasavvuftur. Ve bu konuda bizim için tasavvufla, selefîlikle, Hristiyanlık arasında da bir fark yoktur.”

Şunu demek istiyor: Selefîlik adına böyle yapan olursa ona da karşıyız. Hristiyanlık da böyle bozuldu.

*

Bayancuk bunun ardından, Şenocak’ın kendisini İbn Teymiyye’yi terk edip İmam-ı Rabbanî gibi isimlere tabi olmaya çağırdığını, kendisine onların kitaplarını tavsiye ettiğini söylüyor.

Şunları diyor:

“Şimdi, İhsan hocamız tavsiyede bulundu ya, ‘Bir oku bunları, istifade edeceksin’ (diye), ben de onun sözüne uyarak, zikretmiş olduğu isimlerden iki tanesinin kitaplarını okudum. Ve şimdi bu kitaplardan birebir nakiller yapacağım, sansürsüz nakillerde bulunacağım. Bir bakalım insanlar bunu dinlesinler, gerçekten bu adamlar ümmeti uyutan adamlar mı, yoksa (Şenocak’ın iddia ettiği gibi) ümmette inkişafa neden olan adamlar mı? Bu adamlar bırakın Kur’an’ı ve Sünnet’i, selim bir fıtratın dahi kabul etmeyeceği bir inanışa mı sahipler, yoksa Kur’an’a ve Sünnet’e uygun, bu ümmeti yeniden diriltecek bir anlayışa mı sahipler? Şimdi bakın, hocanın yönlendirmesiyle Mektubat-ı Rabbanî’nin birinci mektubunu açtım. Mektubat kitabının birinci mektubunu okuyorum. Diyor ki Rabbanî daha birinci mektupta, girişinde, ‘Ben’ diyor ‘bu yolda giderken Allah’ın Zahir isminin, ez-Zahir isminin tecellilerine mazhar oldum’ diyor, ‘bana bütün eşyada, hemen hemen herşeyde tecelli etti’ diyor. Yani neye bakmışsa orda Allahu Teala’nın Zahir ismini orada görmüş; tecelli etmiş. ‘Özellikle de’ diyor, buraya çok dikkat edin, ‘özellikle de … kadınların suretinde zuhur etti Allah’ın ez-Zahir ismi.’ Yani bu, kadınlara bakıyor, o kadınlarda Allah’ın celle celalühû ez-Zahir ismini görüyor, bununla da yetinmiyor, … kadınların bütün cüzlerinde, bütün organlarında, bütün uzuvlarında, bütün parçalarında Allah’ın ez-Zahir ismini görüyormuş. Allah adına soruyorum, bir genç gelse bugün dese ki ‘Ben kadınlara bakınca onlarda Allah’ın Zahir adını görüyorum’, bir sıradan insan gelse dese ki ‘Kadınların bütün cüzlerinde bana Allah tecelli etti’ dese buna ne gözle bakarsınız? Böyle bir sözü söyleyen bir insan kendini herhangi bir ahlâk meclisinde kendisine yer bulabilir mi?! Bu anlayış mı ümmetin önünde bir inkişafa neden olacak? Eğer gerçekten böyle olduğunu düşünüyorsanız inkişafınız size mübarek olsun. Umarım zikretmiş olduğunuz müjdeye nail olursunuz.”

Bu sözler üzerinde durmak gerekiyor.

Burada Bayancuk, önyargılı bir bakış açısıyla, geçmişten gelen şartlanmalarıyla baltayı taşa vurmuş durumda.

Sözde ahlâk ve edep adına hassasiyet sergilerken (daha doğrusu, insanların bu husustaki hassasiyetini “bilinçsiz” bir biçimde, kendisi de tam bilincinde olmadan istismar etmeye çalışırken) anlayış ve idrak bakımından bir parça kusurlu ya da arızalı olduğunu ortaya koymuş.

*

Önce Allahu Teala’nın ez-Zahiru ismi üzerinde duralım.

İbn Kayyım el-Cevziyye’nin Esmâü’l-Hüsna kitabında bu ism-i şerife dair kayda değer bir açıklama yok.

Fatih dersiâmlarından Beyoğlu eski müftüsü merhum Ali Osman Tatlısu (ö. 1950) ise şunları yazıyor:

“Allahu teâla'nın varlığı her şeyden aşikardır. Gözümüzün gördüğü her manzara, kulağımızın işittiği her nağme, elimizin tuttuğu, dilimizin tattığı her şey, fikirlerimizin üzerinde çalıştığı her ma'na, hasılı gerek içimizde gerek dışımızda şimdiye kadar anlayıp sezebildiğimiz her şey, O'nun varlığına, birliğine, sıfat-ı kemaliyesine şahittir. Çünkü bütün bunları yaratan ve yaşatan ancak O'dur. Hiç bir şey yoktur ki, gerek varlığa çıkarken, gerek varlıkta dururken, her lahza O'nun varlığını isbat etmiş olmasın ... Her şey hal diliyle şunu söylemektedir: "Ben hiçim, beni var eden, tutan, görüp gözeten, Allah'tır ve ben her an O'na muhtacım, bende görülen kuvvetlerin, kıymetlerin hepsi· O'nun bir emâneti, bir lüttfu ve ihsanıdır." Bu umumi şehadet, Allah'ın varlığını ve sıfat-ı kemaliyesini en müsbet, en aşikar bir hakikat haline getirmiştir. Bundan başka bütün peygamberler, bütün temiz ruhlu din adamları, ömrünü ilim ve hikmete vermiş irfan aşıkları, bu hakikatı isbat için ·söylenmedik delil bırakmadılar. Buna rağmen dünya yüzünde Allahu teala'yı inkar eden birçok insanlar görülmektedir. Buna nasipsizlik demekten başka bir şey söylenemez.”

(Esmâü’l-Hüsna Şerhi, İstanbul: Başak, t. y., 190-1.)

Yani eşyaya bakarken Allahu Teala’nın ez-Zahir isminin tecellisine mazhar olmak, onlarda Allahu Teala’nın varlığının, birliğinin ve kemal sıfatlarının delilini görmek, sebeplere ve o varlığın kendisine takılıp kalmamaktır.

Eşyayı görme bakımından insanlar arasında bir fark yok. Gözü olan herkes aynı şeyleri görüyor, peki onlara bakarken Allahu Teala’nın sanatını ve kudretini görüyor mu?

Bayancuk İmam-ı Rabbanî için “Yani bu, kadınlara bakıyor, o kadınlarda Allah’ın celle celalühû ez-Zahir ismini görüyor” diyerek aklınca kurnazlık yapıyor.

Bu bakma, senin anladığın (ya da kastettiğin) bakma değil.. İlim sahibi bir dervişten bahsediyoruz, karı kız peşinde ömrünü tüketen bir zamparadan değil.

Zaten çocukluğundan itibaren yeterince kadın görmüştür. Bu bakma, düşünmedir. Kadınlar, ve kadınların zahmetli hamilelik ve doğurmaları vasıtasıyla neslin devamı, Allahu Teala’nın varlığının, birliğinin, ve sonsuz kudretinin en büyük delillerindendir. (Müminun Suresi'nin 13 ve 14'üncü, Hac Suresi'nin beşinci ayetinde ceninin rahimdeki durumundan bahsedilmesi sebepsiz değildir.)

Kadın, bir çocuk meydana getirmesini sağlayacak organları kendisi mi imal edip üretiyor? Ve değersiz bir suyu rahminde kendisi mi özel olarak ilgilenerek her azası yerli yerince olan mükemmel bir insan haline getiriyor? Teferruata girmeyelim, bu, Allahu Teala’nın varlığının ve birliğinin, kemal sıfatlarının delillerindendir. İşte sen bunun üzerinde ciddi bir şekilde düşündüğünde, onu düşünerek Allahu Teala’ya olan imanın güçlendiğinde, senin için o şeyde Allahu Teala’nın ez-Zahir ismi tecelli etmiş olur. 

Ama gafletle bakarsan, meseleyi sadece bir erkeğin kadınlara olan ilgisi bağlamında değerlendirirsen durum değişir.

İmam-ı Rabbanî ne demek istiyor, bu vatandaş ne anlıyor.. İmam-ı Rabbanî bunu söylerken karşısındakinin idrakine, insafına ve irfanına güveniyor, fakat karşısındaki hiç oralı değil.

Mevlana Celaleddin’in “Ben, doğru anlayan kişilerin hasretiyle ölüyorum” derken çektiği ıstırabı anlamak gerek.

*

Bu hadsiz şahıs tutmuş “Allah adına soruyorum” diyor, “bir genç gelse bugün dese ki ‘Ben kadınlara bakınca onlarda Allah’ın Zahir adını görüyorum’, bir sıradan insan gelse dese ki ‘Kadınların bütün cüzlerinde bana Allah tecelli etti’ dese buna ne gözle bakarsınız?”

Keşke böyle gençler olsa.. Kadınlara bakınca Allahu Teala’nın Zahir ismini gördüğünde artık harama bakmaz.

Sanki İmam-ı Rabbanî işi gücü bırakmış kadınları seyre koyulmuş da onu anlatıyor. Anlattığı şey zihinsel ve psikolojik birşey..

Üstelik, “bütün eşyada, hemen hemen herşeyde” diyor. Bu, “Aklıma ne geldiyse, onunla beraber Allah’ı da hatırladım” demektir.

Yani, aklına kadınlar gelince bile, Allahu Teala’yı hatırlamış..

Sen de kadınlar söz konusu olduğunda Allahu Teala’yı hep hatırlayabiliyor musun?

Yoksa, kadınlar mevzubahis olunca Allahu Teala tümden aklından çıkıyor, zahir değil de gaib (hatta yok gibi) mi oluyor?

Allahu Teala’yı bu şekilde hatırlayan bir insan günah işleyemez.

*

İmam-ı Rabbanî’nin bu şekilde konuşması samimiyetinin de delilidir. Rol yapmıyor. Konuşurken açık vermeyeyim diye düşünmüyor.

Kadınlara tapan birçok kişi vardır ki, onlar hakkında çok aşağılayıcı laflar sarfetmişlerdir. Hepsi rol..

Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem “Bana kadınlar sevdirildi” buyurmuştur. “Eh işte ne yapalım, kadınların kahrını çekiyoruz” vs. gibi sözler sarfetmemiştir. Amr ibnü’l-As r. a. “En çok kimi seviyorsun?” diye sorduğunda da “Aişe’yi” demiştir.

Şuna dikkat etmek lazım, insan, sözleriyle imtihan olunur. Hayatı boyunca takva üzere yaşamış, Ekber Şah gibi sapık bir zorba hükümdara karşı (canını ortaya koyarak) hakkı savunmuş bir alimin sözlerini, sırf kendi tasavvuf anlayışına delil üretmek için çarpıtmaya kalkışırsan, ilerde bunun cezası olarak imtihanlarla karşılaşabilirsin.

Vefat edip gitmiş, yaşadığı sürece fısk u fücuruna şahit olan yok, tam aksine hakkı müdafaa için çile çekmiş, ve sen tutup bir sözünü kötüye yormak için çarpıtıp edebiyat yapıyorsun. Yok bir genç şöyle dermiş de, sıradan insan şöyle konuşurmuş da.. Bu tavrın cezasız kalmayabilir..

Allahu Teala seni de biliyor, İmam-ı Rabbanî’yi de.. 

Hani hayatı hakkında olumsuz bir şey biliyor olsan da söylesen, tamam, anlarız. O manevî bir tecrübesini, psikolojik bir durumunu anlatıyor, sen bundan hareketle onu nerdeyse Yeşilçam’ın pornocuları gibi göstermeye çalışıyorsun. 

Ayıptır.. 

Aşırı sevgi insanı kör ve sağır yapar.. Kindarlık da öyledir.

*

Konuya devam edeceğiz inşallah.

(Mektubat tercümesini 20 küsur sene önce altını çize çize okumuştum. Aklımda fazla birşey kalmadı. Bu yazıyı kaleme aldıktan sonra birinci mektuba bir bakayım dedim. Şeyhi Muhammed Bakibillah'a yazdığı bir mektup.. Yaşadığı "hal"lere, psikolojik durumlara dair.. 

Ne tasavvuf İmam-ı Rabbanî'nin kişisel manevî hallerine indirgenebilir, ne de Mektubat bu mektuba ve bu mektupta yazılanlara..

 "Bunlar, İmam-ı Rabbanî ile şeyhi arasında kalsa daha iyi olurdu" diyebilirsiniz, fakat manevî hallerini ve keşfiyatını "dinde ölçü" gibi göstermedikçe onu suçlayamazsınız. O da zaten bunu yapmıyor, buna başka mektuplarındaki ifadeleriyle karşı çıkıyor.)

SELEFÎ-TASAVVUFÇU KAVGASI

 

Geçen yıl Halis Bayancuk ile İhsan Şenocak arasında epeyce hararetli bir tartışma yaşanmış.

Tartışmayı takip etmedim, fakat bir iki gün önce internette Bayancuk’un “İhsan Hoca’nın önerdiği kitaplar” başlıklı videosuna rastlayınca, kitapların hatırı için videoya bakacağım tuttu.

Bayancuk’un söylediğine göre, Şenocak, kendisi ile arkadaşlarının tasavvufu tekfir ettiklerini (küfür kabul ettiklerini) söylemiş. Bunun doğru olmadığını, tasavvufu bir bütün olarak reddetmediklerini söylüyor.

Bu, güzel.

*

Baktığımızda iki tarafın da aşırılıklar sergilediğini görüyoruz.

Bir başka husus, kendi yandaşları söz konusu olduğunda her hataya bir kulp takıp tevil ederken, muhatapları söz konusu olduğunda çok müsamahasız hale gelmeleri.

Bayancuk'un sözlerine gelelim..

Kendilerinin tekfir ettikleri tasavvufa örnekler veriyor. Şöyle diyor:

“Evet bizim tekfir ettiğimiz bir tasavvuf vardır. Fakat o, sizin söylediğiniz gibi bütün tasavvuf değildir. Bizim tekfir ettiğimiz tasavvuf nedir, tecsim ve teşbihe düşmüş olan tasavvuftur.”

Tecsimin (Allahu Teala’yı cisimleştirme) ve teşbihin (Allahu Teala’yı yaratılmış olan şeylere benzetme, onlar gibi kabul etme) küfür olduğu açıktır.

Dolayısıyla, tecsim ve teşbihe düşen tasavvufun küfür kabul edilmesinde bir sorun yok.

Birilerinin tasavvuf adına konuşmaları, her herzelerinin caiz ve makbul kabul edilmesini gerektirmez. Yani tasavvuf adına, tasavvufî hakikat diye konuşmaya başladığınızda ağzınızdan çıkan herşey hikmet olacak diye bir kural yok.

Böylelerine tepki gösterenlere de hemen “Tasavvuf düşmanı” damgasını vurmak yanlıştır.

Mesela küfre düşen mezhepler var.. Gulat-ı Şia’nın haşa “Ali, Allah’tır” diyenleri gibi (Larousse’un Alevîlik maddesine bakınız).. İmdi, bunu diyenlerin küfre düştüklerini söyleyenler için “Mezhebe karşı, mezhep ehli olmayı küfür kabul ediyor” demek nasıl yanlışsa, bunun “mezhep” olgusunu inkâr etmekle nasıl bir ilgisi bulunmuyorsa, tasavvuf adına sapıklık yapanları tekfir etmek de, doğrudan tasavvuf düşmanlığı ya da karşıtlığı olarak gösterilemez.

*

Bayancuk’un verdiği örneklere geçelim:

“Bizim tekfir ettiğimiz tasavvuf … ‘Ete kemiğe büründüm, Mahmud diye göründüm’ diyen tasavvuftur. Allah’ı Mahmud’un suretine sokan tasavvuftur.”

“Ete kemiğe büründüm” sözü Yunus Emre’nin bir mısraından mülhem.. “Ete kemiğe büründüm, Yunus diye göründüm” diyor.

Bu söz hemen küfre nisbet edilemez.. Şairin, “Ete kemiğe bürünmeden önce ben ruh olarak mevcuttum, fakat dünyaya Yunus diye gönderildim” demiş olduğunu kabul etmek gerekir. Başka bir beldede başka bir ebeveynin çocuğu olarak başka bir et ve kemikle de dünyaya gelebilirdi. Zenci, Çinli ya da Kızılderili olabilirdi. Yunus değil de Yanoş olarak görünebilirdi.

Fakat bu sözü “Mahmud”a uyarlayan dangalakların kastı başka gibi görünüyor.

Bayancuk sözlerini şöyle sürdürüyor (Parantez içi ifadeler bizim eklemelerimizdir):

“Bizim tekfir etmiş olduğumuz tasavvuf ‘Muhammed eşittir Allah. Muhammed’in müşebbehun bih’i yoktur’ diyen tasavvuftur. Öyle bazılarının iddia ettiği gibi sekir (manevî sarhoşluk) halinde bir şatahat (sekir halinde söylenen saçma söz) olarak söylenmiş bir söz de değildir bu. Rabbanî’den nakledilen, ilim meclislerinde konuşulan, şerh edilen (kıymet atfedilip manası açıklanan) ve kitaplara da aynı zamanda alınan bir sözdür bu. Eğer biri ‘Muhammed eşittir Allah’ diyorsa, ‘Muhammed’in müşebbehun bih’i yoktur’ diyorsa, o bu konuda Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem’i Allah’a eşitliyorsa, evet bu, bizim tekfir etmiş olduğumuz tasavvuftur.”

(https://www.youtube.com/watch?v=7x8PhlLjjDg&t=783s)

“Muhammed eşittir Allah” sözü mutlak olarak söylendiğinde (kayıt ve şart getirilmediğinde) küfürdür. Fakat mesela “Bana itaat eden Allah’a itaat etmiş, isyan eden Allah’a isyan etmiş olur” anlamına gelen hadiste olduğu gibi belirli bir kayıtla söylendiğinde tevil edilebilir.

Ancak bu tür cümleler, kastınız doğru olsa bile, en iyi ihtimalle sizin doğru düzgün konuşmayı beceremeyen bir cahil ve Allahu Teala’ya karşı edeb bakımından kusurlu bir patavatsız olduğunuzu gösterir.

Daha kötüsü, böyle bir sözü alim ve arif birinin söylediği kabul edildiğinde, “Bu sözde mahzur olsa o böyle konuşmazdı” diyen aptallar çıkar. 

Sonra da, Bediüzzaman’ın ifadesiyle, "Mecaz, ilmin elinden cehlin eline düşse, hakikate inkılap eder, hurafata kapı açar" kuralı işler.

*

“Müşebbehün bihî”, kendisi ile benzetme (teşbih) yapılmış olan demektir. “Muhammed’in müşebbehun bih’i (bihîsi) yoktur” diyen bir kişi kendince bu sözü tevil edebilir, birtakım kulplar takarak makul göstermeye çalışabilir, fakat lüzumsuz bir işgüzarlıktır.

Bir defa, Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem de insanlardan bir insandı.. Ana babasının bulunması, yeme içme, evlenme gibi hususlarda benzerinin bulunduğu açık.. Peygamberliği bakımından da İbrahim, Musa ve İsa aleyhimüsselam gibi benzerleri var.

Ha, “Allah’ın habîbi olma bakımından bir benzeri yok” demek belki mümkün olabilir. Onda bile “benzer”i değil de, “tam dengi” yok demek gerekiyor gibi görünüyor.

Dolayısıyla, mutlak biçimde “Muhammed’in müşebbehun bih’i yoktur” şeklinde bir cümle kuran kişinin, en iyi ihtimalle, artistik laflar meraklısı bir aptal geveze olduğunu kabul etmek gerekir.

Ancak, bundan hareketle tekfir yapılabilir mi denilirse, salt bu cümleden dolayı hemen hüküm vermemek gerekir. Bu lafı söyleyen şahsın bundan neyi kasettiğini bilmek önem taşır.

Mesela İblis için de, şeytaniyet ve saptırıcılık noktasından “Onun müşebbehün bih’i yoktur” şeklinde bir cümle kurmak mümkündür. Böyle bir cümle kuran kişi İblis’i övmüş olmaz.

Dolayısıyla bir sözün içini kendi yorumumuzla doldurmak ve ondan hareketle hüküm vermek her zaman isabetli olmayabilir. Teennî iyidir.

*

İmam-ı Rabbanî’den nakledilen söze gelince..

İhsan Şenocak, Bayancuk’un İmam-ı Rabbanî’ye iftira attığını söylüyor:

“Şimdi Mektubat burda. İmam-ı Rabbanî hazretleri böyle bir şey mi söylüyor?! Nasıl utanmadan bu iftirayı böyle bir zata atıyorsun, bir okuyun kardeşim. Şimdi, mektup yazıyorlar İmam-ı Rabbanî’ye. … Burada işte çok acayip bir ifade var, o da diyor ki ifadesinde ‘Sizin ilah olarak inandığınız, o bizim katımızda haşa Muhammed’dir, … sizin Muhammed olarak inandığınız, o bizim katımızda haşa ilahtır’ gibi bir ifade var. Bunu İmam-ı Rabbanî’ye soruyor birisi. İmam-ı Rabbanî hazretleri de mevzuyu izah ederken diyor ki, ‘Bu bir cem halidir, yani hâdisle (sonradan olanla) kadîm olanın (varlığının zamansal başlangıcı olmayanın), Allahu Teala ile mahlukun o sarhoşluk anında birbirine karışma anıdır, cem halidir' diyor. Normalde bunu biri söylese küfürdür diyor, ama bu halde dediğinden dolayı biz bunu tarikatın küfrü olarak kabul ederiz diyor. Ve bu adam … başlangıçta nasıl (Peygamber s.a.s.’i) Allah’ın rasulü ve kulu olarak görüyordu, bu halden kurtulunca yani o salih bu cem halinden kurtulup yükselip kurtulunca, o sarhoşluğun aşırı halinden gözünü açınca, ayılınca, Rasulullah aleyhisselam’ı ne olarak görecek, Allah’ın kulu ve rasulü olarak görecek diyor. Yani birisi sukur (manevî sarhoşluk) halinde, o cezbe halinde bunu söylerse kâfir olmaz diyor.”

(https://www.youtube.com/watch?v=8WQ3iEWQ3RA)

Sözün küfür olduğu açık.

Bayancuk’a göre, bu söz “bazılarının iddia ettiği gibi sekir (manevî sarhoşluk) halinde bir şatahat (sekir halinde söylenen saçma söz) olarak söylenmiş bir söz değildir. Rabbanî’den nakledilen, ilim meclislerinde konuşulan, şerh edilen (kıymet atfedilip manası açıklanan) ve kitaplara da aynı zamanda alınan bir sözdür”.

Şenocak’a göre ise, bu söz sekir (manevî sarhoşluk) halinde söylenmiş bir sözdür ve bunu İmam-ı Rabbanî belirtmiş bulunuyor.

Ancak, İmam-ı Rabbanî’nin kendisi değilse bile, daha sonra Mektubat’ını okuyanların Bayancuk’un söylediği şekilde bu küfür sözde “hikmet” aramış olduklarını inkâr edebilecek durumda değiliz.

Bunun nedeni, (hatalı olarak) Müslümanlar’ın “tasavvuf ehli” ve “sıradan/normal Müslümanlar” olarak ikiye ayrılmaları. (Mükellefiyet/sorumluluk açısından müslümanlar arasında bir fark yoktur.)

Ve tasavvuf ehli kabul edilen insanların zırvalarına bile eşi bulunmaz hikmet incik boncukları muamelesi yapılması.

Evet insan birtakım heyecanlı haller yaşayabilir ve çölde devesi kaybolup da bulan adamın sevincinin sarhoşluğuyla “Allahım, sen ne güzel kulsun, ben ne güzel rabbim!” demesi gibi, bazen ifadeyi baş aşağı edebilir, duygularını kelimelere yanlış dökebilir.. Ya da içinde bulunduğu halin etkisiyle Hz. Ömer’in Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem’i ölümsüz ilan etmesi ve “Kim Muhammed öldü derse onu kılıcımla iki parça ederim” demesi türünden saçma sözler sarfedebilir

Fakat bu hallerde ve o haller içinde söylenen sözlerde bir hikmet, yücelik vs. aramamak gerekir.

*

İmdi, adamın biri tutuyor saçmasapan bir küfür söz söylüyor, İmam-ı Rabbanî de onun hakkında hüsnüzanda bulunuyor, “O küfür sözü kendinde olmadığı bir zaman söylemiştir” diyerek o şahsın tekfir edilmesinin önüne geçmeye çalışıyor.

Şeriat açısından esas olan, kişinin kendi beyanıdır ve kastıdır. Üçüncü bir kişinin onun hakkında yaptığı yorum değildir.

Yani burada esas olan, o sözü söyleyen kişinin kendi durumu hakkındaki açıklamasıdır.

Bu sözü söyleyen kişi, tümden deliren bir kişi de olabilir. Bu durumda onun işi Allahu Teala’ya kalmıştır.

Ancak, aklını kaybetmemişse ve o sözü üzerinde sabit kadem olmaya devam ediyorsa, hiç geri adım atmayıp ısrarda bulunuyorsa, artık onun için bir “hal” özründen söz edilemez.

Geri adım atması durumunda da, gerçekten o herzeyi bir “hal”in etkisiyle “bilinçsiz” bir biçimde mi söylemiş olduğu, yoksa insanlarla “kafa mı bulduğu” konusunda da kesin bir şey söylenemez. İçyüzünü Allahu Teala bilir.

İmam-ı Rabbanî’nin onun hakkındaki değerlendirmesi şer’î açıdan delil olmaz. En iyi ihtimalle onun durumu hakkında bir “içtihat”ta bulunduğu söylenebilir, ki içtihat başka bir içtihadı nakzedemez. Ve içtihat, hataya açık bir alandır (Keşf ve ilham da öyle). İçtihat, sadece (içtihat şartlarını taşıyıp da) içtihatta bulunan kişinin kendisi için bağlayıcıdır.

Dolayısıyla böyle biri için bir başkası küfür ithamında bulunduğunda, onu haksız yere tekfir etmiş olduğu söylenemez. İmam-ı Rabbanî de "Bu söz küfür söz değildir" demiyor. Tevil kabul eden bir söz değil.

Onu tekfir eden müslüman, hüsnüzannı, o küfür sözü söyleyen densiz ve dengesiz kadar hak etmektedir.

Ancak, böylesini tekfir eden kişi, muhatabını, sözlerini düzeltmesi durumunda tekfire devam etmemelidir.

İmam-ı Rabbanî de, hüsnüzanda bulunup onun durumunu sekre bağlamış olmasından dolayı suçlanamaz. Sözünü tasdik etmiyor ve onu mutlak biçimde temize çıkarmıyor.

*

Buradaki risk şu, böylesi teviller zamanla istismar konusu olabiliyor ve istisnaî bir durum bir süre sonra kurala dönüştürülebiliyor.

Yani her zırva söz söyleyen için bir sekr ve manevî hal “üstün hizmet madalyası” icat edilebiliyor.

Burada İmam-ı Rabbanî’nin meseleyi “cem makamı” (ya da "hal"i) olarak ele alması, istismara müsait bir durum.

İmam-ı Rabbanî’nin terminolojisinde bu cem hali ya da makamı sekre karşılık geliyor olsa da, başkalarının öyle anlamadığı açık.

İhtilaf da buradan çıkıyor. Bayancuk gibi selefiler bunu sekr olarak anlamıyorlar. 

Öte yandan, tasavvufçuların cahilleri de bunu bir “manevî yücelik” gibi görüyorlar.

Onların nazarında bu tür küfür sözlerden kaçınan bir müslüman “sıradan” insan.. Fakat böyle ipe sapa gelmez aptalca küfür laflar söylediğinde arif ve kâmil, irfan sahibi gönül ehli oluyor.

Ne kaa ekmek o kaa köfte hesabı ne kadar saçmasapan laf, ne kadar küfür herze varsa irfan da o kadar fazla oluyor.

Tasavvuf adına rezillik ve kepazelik almış başını gidiyor.

*

Konuya devam edeceğiz inşallah.