ATATÜRK VATAN KURTARMAYI BİLÜR DEDİLER, ATATÜRK VAR ATATÜRK’TEN İÇERÜ

 

 

Selanikli Mustafa Atatürk'ün Anadolu’da tutunmasının nedeni, Kâzım Karabekir Paşa’nın ona verdiği destekti.

Fakat Selanikli, sonradan Karabekir’e teşekkür kabilinden büyük “kazık attı”.

İzmir suikasti girişimi bahanesiyle onu idam talebiyle yargılattı. Ecel terleri döktürdü. Sonra da daima polis takip ve tarassutu altında bulundurdu.

Uğur Mumcu, Karabekir’in Selanikli’ye olan (hesaba kitaba gelmez azametteki) iyiliğini şöyle anlatır (Kâzım Karabekir Anlatıyor, 17. b., İstanbul: Tekin Yayınevi, s. 37-8):

“Paşam, siz askerlikten istifa ettiniz. Benim bundan sonra bu vazifeme devam imkônım kalmadı. Müsaadenizle Kolordu Komutanı Kôzım Karabekir Paşa'dan askeri bir vazife isteyeceğim. Evrakı kime teslim etmemi emrediyorsunuz?”

“Ya öyle mi efendim? Peki efendim. Evrakı Hüsrev Bey’e devir edin efendim.”

“Bu konuşma, Erzurum'da bugün «Atatürk Evi» olarak bilinen evde 10 Temmuz 1919 günü Mustafa Kemal Paşa ile Miralay Kôzım Bey arasında geçiyordu.

“Mustafa Kemal Paşa ile Samsun'a çıkan 3. Ordu Kurmay Başkanı Miralay Kâzım Bey (Dirik) Erzurum'da askerlikten çekilen Mustafa Kemal Paşa'ya artık kendisi ile çalışamayacağını bildirmekteydi.

“Kâzım Bey, selam verip odadan çıkar. Mustafa Kemal üzgündür, Rauf Bey'e (Orbay) dönerek «Rauf gördün, ben haklı değil mi idim? Devlet makam ve mesnedini [makamın önemini] gördün mü? Dün benimle en yüksek gayret ve şüphe götürmeyecek kadar samimiyetle çalışan bu adamın hareketi beni teyid etmedi mi?» der.

“Yaveri Cevat Abbas. telaşla odaya girer ve Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir'in geldiğini haber verir.

“Harbiye Nazırı [Milli Savunma Bakanı] Şevket Turgut Paşa’nın, Mustafa Kemal ile Rauf Bey'in tutuklanmalarını isteyen emri Karabekir'e ulaşmıştır. Mustafa Kemal, bu yüzden tedirgindir. Rauf Bey'e “Dediklerim doğru değil miymiş” dercesine bakar ve yaveri Cevat Abbas'a “Buyursunlar” der.

“Mustafa Kemal, tutuklanmayı beklemektedir.

“Karabekir, odaya girerek Mustafa Kemal Paşa’yı saygıyla selamlar ve şunları söyler:

“«Kumandamda bulunan zabitan (subaylar) ve efradın (erlerin) hürmet ve tazimlerini arza geldim. Siz bundan evvel olduğu gibi bundan böyle de muhterem kumandanımsınız. Kolordu komutanına mahsus araba ile maiyetinize bir takım süvari getirdim. Hepimiz emrinizdeyiz».

“Mustafa Kemal, Karabekir'in üstüne atlayarak bu eski arkadaşının boynuna sarılır ve birkaç kez öper.

“Yazgı değişmiştir.

Aslında yazgı değişmedi..

Öyle yazılmış olduğu için öyle oldu.. Bu milletin Selanikli ile olan imtihanı başladı..

Selanikli'yi de yaratan Allahu Teala'yı mı seçeceklerdi yoksa Selanikli'yi mi?

Zorlu imtihan başlamıştı.

Selanikli, Karabekir’i daha sonra da defalarca öpecektir.

En esaslı öpücüğü İzmir suikast girişimi bahanesiyle verecektir.

Bu öpücükler, öldüğü 1938 yılına kadar kesintisiz biçimde devam edecektir.

*

Evet, Selanikli zamparayı, İttihatçılar’ın (Falih Rıfkı Atay’ın Çankaya’sında söylediğine göre) “sarhoş, haris, fırsatçı, ahlâksız ve sefih” olarak nitelendirdikleri Mustafa Kemal’i Atatürk haline getirenler aslında iki saf adam:

Padişah Vahideddin ve Kâzım Karabekir Paşa..

Vahideddin olmasaydı Selanikli belki yine Anadolu’ya gönderilirdi, fakat etkisiz ve yetkisiz bir adam olarak.. Cebinde para, elinde yetki, altında iki otomobil, maiyetinde 30’a yakın adam olmazdı.

Van’dan Ankara’ya kadar olan bölgede bütün askerî ve mülkî makamlara hükmetme konumundaki adı konulmamış Anadolu genel valisi yapılmazdı.

Diyelim ki bütün bunlar yine oldu, Karabekir’in saflığı olmasaydı, İngilizler’in oyunu yine sonuçsuz kalır, ellerinde patlardı.

İngilizler, Doğu Karadeniz’deki karışıklıkları bahane ederek, Selanikli’nin Anadolu’ya olağanüstü yetkilerle gönderilmesini sağlamışlardı.

Vahideddin’in, bu taleplerini, kendilerine oyun oynamak için bir fırsata çevirmek isteyeceğini biliyorlardı.. Bunun için kullanabileceği isim de, İngiliz Gizli Servisi’nin Türkiye şefi Robert Frew vasıtasıyla anlaşmış oldukları Selanikli idi.

(Selanikli Nutuk’unda, bu adam ile yalnız olarak başbaşa iki defa görüşmüş olduğunu, onun ajanlığını saklayarak itiraf etmiş durumda. Gerçekte görüşme sayısı en az üç.)

*

Eğer Vahideddin Selanikli yerine bir başkasını (aynı olağanüstü yetki ve imkânlarla) Samsun’a göndermek isteseydi, İngilizler asla vize vermezlerdi.

Tam aksine, görevlendirmek istediği kişi tutuklanır ve soluğu Malta’da alırdı.

Vahideddin’in aldanmasına yol açan hususlar şunlardı:

Birincisi, kendisine sınırsız dalkavukluk ve yağcılık yapan Selanikli’nin yüzde yüz saflıkta bir riyakâr, kalite bakımından kusursuz bir münafık olabileceğine ihtimal vermiyordu. Bir Osmanlı paşası olarak devletini ve milletini İngilizler’e satabileceğine aklı yatmıyordu.

İkincisi, Selanikli gibi (birçok paşanın aksine) babası Osmanlı devlet erkânından olmayan, anası da tanınmış bir aileden gelmeyen sıradan bir adamın “yamuk” yapması durumunda, böylesi alelade bir adamın peşinden gitmeyi milletin kabul etmeyeceğini, onu başlarından atacaklarını düşünüyordu. (Derin Tarih dergisinin hediyesi Vahdettin İftiralara Cevap Veriyor adlı kitapçıkta Padişah, böyle düşünmüş olduğunu ve yanıldığını itiraf ediyor.)

Selanikli Samsun’a çıktıktan sonra İngiliz’in senaryosunda sıra ikinci perdeye gelmişti.

Selanikli’nin İstanbul’a tekrar çağırılmasını istediler ve böylece onu, sözde İngilizler’in korkup çekindiği adam gibi göstermeye başladılar. Padişah Vahideddin ile Osmanlı Hükümeti’nin payına ise, böyle bir kahramanı geri çağırarak İngilizler’in emellerine hizmet eden hainler olma rolü düşüyordu.

*

Selanikli zamparanın has adamlarından Ahmet Akif Ağaoğlu’nun (Agayef) oğlu Samet Ağaoğlu şunları yazmış bulunuyor:

“Yeni Sabah'ta Rıza Tevfik'in [Bölükbaşı] hatıralannda dikkate şayan parçalar var. Dün [Sadrazam] Damad Ferid'in şu sözleri yazılmıştı: ‘Mustafa Kemal Paşa'yı müfettiş olarak tayin etmemizi isteyen İngilizlerdi. Şimdi de geri almamızda ısrar ediyorlar.’

“Merhum Karabekir, bana bir gün, Mustafa Kemal'in İngilizlerle anlaşarak Milli Mücadele'ye girdiğini, İngilizlerin [komünist devrimini yapmış olan] Ruslara karşı Türkiye'den daha iyi bir mukavemet [direniş] cephesi kuramayacaklannı anladıklannı söylemişti.”

(Samet Ağaoğlu, Siyasî Günlük, haz. Cemil Koçak, İstanbul: İletişim Y., 1992, s. 219.)

Karabekir, Selanikli’nin İngilizler’in adamı olduğunu sonunda anladı ama, artık iş işten geçmiş, atı alan Üsküdar’ı aşmıştı.

Tıpkı Vahideddin gibi, Selanikli’den büyük kazık yedi. (Ve bu iki saf adam yüzünden asıl kazığı bu millet yedi, ve kazık hâlâ çıkarılabilmiş değil, vazifesini kemal-i ciddiyetle yapıyor.)

İngilizler’in vize verip gönderdikleri Selanikli’nin tekrar çağırılmasını istemeleri ne yaptıklarını bilmeyen gel-git akıllılar olmalarından kaynaklanmıyordu. Maksatları, Selanikli’ye, ordudaki görevinden istifa ederek “devletin memuru” olma prangasından kurtulma, “millete dayanma” iddiasıyla ortaya çıkma fırsatını vermekti.

Selanikli durduk yere askerlikten istifa etmiş olsa, hiç kimse arkasında durmazdı.

Fakat, İngilizler’in baskısından bunalan Padişah ile Osmanlı Hükümeti’ni rahatlatmak için istifa etme fedakârlığını gösterirse, millet böyle bir kahramanı yalnız bırakmaz, Anadolu’daki devlet görevlileri ve subaylar da ona sırt çevirmeyi zül addederlerdi.

Böylece Selanikli, İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon’un yazdırdığı senaryo çerçevesinde hamlesini yaptı, Osmanlı Padişahı’na ve hükümetine “askerlikten istifa dilekçesi”ni sundu.

Padişah’a gönderdiği beş on satırlık dilekçesini “Kulları (Vahideddin’in kulu)” diye imzalamış olduğu gibi, metinde de dört defa “kul/köle” anlamına gelen kelime kullandı. (Şu anda hatırladığım ikisi “bende” ve “çâker”.. Bende, Farsça bir kelime, köle anlamına geliyor. Selanikli zampara, Padişah’ın böyle bir yalaka “kul”uydu. Az sahtekâr değildi.)

Böylece, sözde fedakârlık yapmış, İngilizler karşısında zor duruma düşen Padişah ile hükümeti kurtarmış, paratoner gibi davranmış oluyordu.

*

“Harbiye Nazırı [Milli Savunma Bakanı] Şevket Turgut Paşa’nın, Mustafa Kemal ile Rauf Bey'in tutuklanmalarını isteyen bir emri Karabekir'e göndermiş olması, kendi arzu ve inisiyatifiyle yapmış olduğu birşey değil.

Böylece, İngilizler’in baskısından kurtulmak, onlara “Tamam işte, geri çağırmamızı istediğiniz adam kendiliğinden gelmediği için bu defa tutuklama emri verdik” demek istiyor.

Onun ve diğer yetkililerin Mustafa Kemal’e herhangi bir öfkeleri ya da düşmanlıkları yok.. İngilizler’in “Siz Mondros Mütarekesi hükümlerini çiğniyorsunuz, bize oyun oynamak istiyorsunuz, verdiğimiz vizeyi istismar ediyorsunuz” demelerine fırsat vermemeye çalışıyorlar.

Karabekir de, vatanseverliğini ispat için, verilen emri dinlemiyor. Mustafa Kemal’e “Emrindeyim” diyor.

Böylece, İngiliz’in sinsi alavere dalavere treni sorunsuz biçimde son hızla yol almaya devam ediyor.

Normalde böylesi bir durumda İngilizler’in Selanikli’nin yanı sıra bir de Karabekir için ortalığı ayağa kaldırmaları, “Karabekir’i de görevden alın!” diye baskı yapmaları gerekir.

Nedense, olayı bu noktaya taşımıyorlar. Karabekir hakkında tek bir olumsuz kelime bile kullanmıyorlar.

Bıyık altından gülerek sinsi sinsi sırıtıyorlar.

*

Osmanlı Hükümeti’nin buna tepkisi, Karabekir’i de görevden alma şeklinde olmadı.

Bir süre sonra onu ikna için Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak Anadolu’ya geldi. Hâlâ uyanabilmiş değillerdi, İngilizler’in Selanikli’ye muhalefetinin samimi olduğunu zannediyorlardı.

Falih Rıfkı Atay, Çankaya adlı meşhur kitabında şunları yazıyor:

“… Fevzi Çakmak vatanını seven ve onun uğruna her zaman ölecek bir Osmanlı askeri idi. Mustafa Kemal'in ordu müfeƫtişliği ile Anadolu'ya gitmesi tertiplerini hazırlayanlardan biri idi. (…)

“Fakat Fevzi Çakmak, kafa ve vicdan kuruluşu bakımından muhafazakârdır. Padişaha ve halifeye bağlıdır. Mustafa Kemal'in Anadolu hizmetlerini de bu disiplin çerçevesi içinde görür. O gün, ki Mustafa Kemal askerlikten ayrılarak bir ''ferd-i millet'' olmuştur. Padişah ve halifeye karşı isyan bayrağı açmıştır, Fevzi Çakmak hiç şüphesiz ikiden biri arasında onu seçmez. (…)

“Fevzi Çakmak bir aralık padişahtan Heyet-i Nasıha (Öğüt Kurulu) vazifesini, Anadolu'yu İstanbul'a itaat ettirmek ve Mustafa Kemal isyanından ayırmak işini üstüne almıştır. Bunda yabancı devlet menfaatlerini düşündüğü pek uzaktan bile hatıra gelemez. Ona göre devlet ve vatan, padişah ve halifesi ile bir bütündür. O bu bütünün parçalanmasında bir ölüm kaderi görür.

“Şimdi rahmetli Kâzım Karabekir'in bir hatırasını dinleyiniz: Kâzım Karabekir bu hatırayı 1946'da İstanbul Milletvekili seçildiği zaman Vali Lütfi Kırdar ve yanındakilere anlatmıştır. Fevzi Paşa dindar tanınmış, iyi konuşur, halk için pek cazibeli bir şahsiyet idi. Sivas'a kadar bir hayli tesir yaparak gelmişti. O vakitler şahsî itibarından başka hiçbir kuvveti olmayan Mustafa Kemal bu yolculuktan kuşkulandı. Fevzi Çakmak'ı daha fazla dolaştırmıyarak İstanbul'a geri göndermesini Kâzım Karabekir Paşa'dan rica eti. Kâzım Karabekir Fevzi Çakmak'a yolculuğunun faydasızlığını söyliyerek birlikte doğuya doğru yola çıkmışlar. Yolda Fevzi Çakmak Karabekir'e:

“- Sen vatansever bir askersin. Eğer Mustafa Kemal itaat etmezse onu padişah ve halifenin hükûmetine teslim etmez misin? demiş.

“Kâzım Karabekir, aynı olayı Ali Fuad Cebesoy'a şöyle anlatmıştır:

“- Fevzi Paşa bana, Mustafa Kemal ve Ali Fuad paşalar ''muhteris'' ve menfaat düşkünüdürler, dayandıkları sensin, şunu bil ki eğer Mustafa Kemal başa geçerse ilk işi seni ortadan kaldırmaktır, hatta en güvendiğin İsmet Bey (İnönü) ve Samsunlu Şefik Bey de bu fikirdedirler, Mustafa Kemal ve Ali Fuad paşaları yakalayıp İstanbul'a götüreceğim, sen mâni olma! demişti.

“Fevzi Çakmak işgal tarihine kadar İstanbul'da kaldı. İngilizler devlet merkezine de el koyarak, vatanseverler arasında kendisini de tutacaklarını [tutuklayacaklarını ve muhtemelen Malta’ya süreceklerini] öğrenince Anadolu'ya sığınmaktan başka çare görmedi.”

*

Bu noktada “İkinci Adam” İsmet İnönü’nün Cumhuriyet’in ilanının 50’nci yıldönümü münasebetiyle Milliyet gazetesine verdiği demecindeki “tarihî” itirafını hatırlamak gerekiyor:

“İstiklâl mücadelesinin başarısı da esasında İngilizlerin buna karar vermesi ve diğer müttefikleri de bunu kabule mecbur etmesiyle mümkün olmuştur.”

(Milliyet Gazetesi‘nin 29 Ekim 1973 tarihli sayısından aktaran Fikret Başkaya, Paradigmanın İflası, İstanbul: Yordam Kitap, 2018, s. 60.)

İngilizler’in Selanikli’ye verdiği “örtülü” desteğin bir ayağını, İstanbul’daki devlet teşkilatını (Meclis-i Mebusan’ı, İçişleri ve Savunma Bakanlıklarını ve Genelkurmay Başkanlığı’nı) yok etmeleri ve çalışamaz hale getirmeleri, böylece Fevzi Çakmak gibi isimlerin Selanikli’nin emri altına girmesinin zeminini hazırlamaları oluşturuyor.

Sadece bu da değil.. Anadolu’daki mülkî amirler (valiler, kaymakamlar) ve askerî yetkililer için yeni kurulan TBMM başvurulacak tek mercî haline getirilmiş durumdaydı.

*

Yukarıda, Uğur Mumcu’nun şu satırlarını aktarmıştık:

“Harbiye Nazırı [Milli Savunma Bakanı] Şevket Turgut Paşa’nın, Mustafa Kemal ile Rauf Bey'in tutuklanmalarını isteyen emri Karabekir'e ulaşmıştır. Mustafa Kemal, bu yüzden tedirgindir. Rauf Bey'e “Dediklerim doğru değil miymiş” dercesine bakar ve yaveri Cevat Abbas'a “Buyursunlar” der.”

Selanikli zamparanın yalan ve dolanlarının, çelişki ve tutarsızlıklarının haddi hesabı yok.

Hiçbir lafı diğerini tutmuyor..

Dünyada bu kadar saçmasapan zırvaları seslendirmiş olup da “büyük dâhi” kabul edilen başka bir şanslı adam yok. (Misal, şu “Bir Türk dünyaya bedeldir” zırvası.. Uygulamada karşılığı şuydu: “Bir yahudi şapkası, tüm Türk milletine bedeldir. Gerekirse şapka için bütün Türkler darağacının yağlı ipini öper, sonra da mezarda vatan toprağı yalayıp yutar.”)

Rauf Orbay’a bunu diyen adam, Falih Rıfkı’nın “Mustafa Kemal’in Mütareke Defteri” kitabında anlattığına göre, İstanbul’da İsmet İnönü’ye “Hiçbir yetki ve salahiyet, makam ve mevki istemeden Anadolu’ya geçip vatanın kurtuluşu için mücadele etmek istiyorum” diyen adam.

Böylece (teşbihte hata olmaz derler), eşeğin aklına karpuz kabuğu düşürme babından Osmanlı devlet erkânına “Anadolu’da el altından bir direniş hareketi örgütlemek istiyorsanız, ben bu işe hazırım” mesajını veriyor. İnönü’nün bunu sağda solda söyleyeceğinden emin.

Ve de, böylesi bir “örtülü” görevlendirme durumunda kendisine olağanüstü yetkiler verileceğinin farkında..

İngiliz istihbaratının Türkiye şefi Robert Frew ile koordineli olarak ağını ördü ve hedefine emin adımlarla yürüdü.

HİKÂYE UZUN, ÖZETİ KISA

 

Niyazi Ahmet Banoğlu, Selanikli Mustafa Atatürk'ün akrabası Cemal Bolayır’ın şu sözlerini aktarıyor:

“Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın vasiyetnamesini yazan akrabası Cemal Bolayır'ın el yazısı ile bıraktığı anı yazıları, Atatürk'ün 16 Mayıs 1919'da Samsun'a hareketinden önceki günleri aydınlatıcı belgelerdir.

“Akrabalığım bulunan Mustafa Kemal Paşa'nın oturmakta olduğu Beşiktaş'ta Akaretler'de 76 numaralı ev ile sonradan taşındığı Şişli’deki evlerine sık sık giderdim. 5 Mayıs 1919 tarihinde de [Samsun’a hareketinden 11 gün önce] gene bu eve gitmiştim. Bahçeden üç dört basamaklı bir merdivenle çıkılan birinci katın ön sağ tarafındaki küçük odada oturduklannı görerek içeri girdim. Beni görünce, hemen:

“- Buyurun Cemal Bey, dedi ve beni yanında bulunan misafirlere: "Akrabam Cemal Bey, diye birer birer tanıştırdı:

“- Miralay [Albay] Ömer Lütfi; gazeteci Ruşen Eşref, Binbaşı Ali Rıza ... "

“Kendisi kapıdan girilince odanın pencere yanındaki sol köşesinde oturmakta idi. Karşısında Miralay Ömer Lütfi Bey (1922 yılında nafia vekili [bakanı]), onun yanında Ruşen Eşref, onun yanında da Binbaşı sevkiyatçı Ali Rıza Bey (sonradan lstanbul mebusu [milletvekili]), kapıya yakın sağ köşede ise Yaver Cevat Abbas oturuyordu. Ben de kapıdan girince sol taraftaki köşede, paşaya yakın yerde oturdum.

“Konuşmalanna devam ettiler, ben de dinlemeye başladım.

“Memleketin gidişi, yakın tarihe ait olaylar konuşuluyordu. Mustafa Kemal, dinin yobazlar elinde kalması yüzünden milletçe geri kaldığımızı söyledikten ve bazı örnekler verdikten sonra İkinci Meşrutiyet dönemini eleştirdi; ordunun başarısızlığını Enver Paşa'nın yönetimsizliğine bağladı. …

“7 Mayıs, Çarşamba

“İki gün sonra yeniden evlerine gittiğim zaman Paşa yoktu, yalnız haber bırakmış, Cemal Bey gelirse beni beklesin, demiş.

“Gene Zübeyde Hanım'ın yanına çıkum. Beni görür görmez:

“-Abe evladım, dedi geçen gün geldiğinde aşağıda neler konuştunuz?

“- Neden sordun? deyince:

“- Paşa, seni çok beğenmiş ... Bana dedi ki, anne bu Cemal Bey'i sen çok methederdin ben inanmazdım, fakat şimdi anladım, senin dediğin az kalır ...

“Tabii ben de bu sözlerden haz duymuştum. Bir saat sonra Paşa geldi, beni görünce:

“- Seninle biraz görüşelim, diye bir odaya aldı. Merak içinde idim. Paşa:

“- Bugün Sadrazam Ferit Paşa, bana haber göndermiş akşam üzeri saat beşte beni bekliyor, ne dersin gideyim mi?

“Bir tereddüt geçirmiştim. Belki iki dakika düşündüm ve gitmesi gerektiğini söyledim.

“- Öyle ise, dedi, sen hurda bekle, ben gelinceye kadar bir yere gitme ... Geç kalmam, otomobille gidip geleceğim ...

“Mustafa Kemal'i bekledim, geldi. Bana aynen şunları söyledi:

“- Üç gün önce işgal kuvvetleri İngiliz kumandanı, Ferit Paşa'ya gelerek, doğu illerimizde bazı kuvvetlerimizin halkla birleşerek Hıristiyanlara karşı katliam hazırlığında bulunduklannı haber aldıklannı söyleyerek, bunu önlemek için Doğu'ya asker gönderip işgal edeceklerini söylemişler. ‘Sizi bunun için ziyaret ettik, haber veriyoruz,’ demişler.

“Ferit Paşa telaş etmiş:

“- Böyle bir şey yoktur ve olamaz. Bana üç gün izin veriniz. Ben oraya oraya İttihatçı olmayan bir komutan göndereceğim, hiçbir sorun kalmaz, demiş.

“Ferit Paşa bundan sonra öneriyi bana yaptı:

“- Padişah hazretleri, sizi zaten biliyor, sizi uygun görmüşlerdir. Şüphesiz gidersiniz. Şimdi benim, bir yere acele randevum var, oraya gitmek zorundayım. Bu konuda yapacağımız işlerle, durum hakkında etraflı, harita üzerinde incelemeler yapmak üzere iki gün sonra yeniden görüşelim, diyerek aynldı. Şimdi buna ne dersin?

“Ben:

- Aman Paşam, bundan daha iyi fırsat olmaz, derhal kabul etmelisin, dedim.

“Düşünceli idi, bana hiçbir şey söylemedi. Ferit Paşa ile görüştükten sonra gene buluşmamızı istedi.

“İki gün sonraki görüşmemizde:

“- Dokuzuncu Ordu Müfettişi sıfatı ile gitmeyi kabul ettiğini söyledi.

“Mustafa Kemal, bundan sonraki temaslannı da öbür ziyaretlerimde anlattı. Harbiye nazırı [Şakir Paşa] ile dahiliye nazırı [Mehmet Ali Bey] ile görüşmüş, hartta üzerinde incelemeler yapmışlar, kendisine çok geniş yetki verilmiş ... Mustafa Kemal:

“- Yalnız, dedi, para veremiyorlar. Oysa orada çalışmak için para lazım.  Ferit Paşa: ‘- Hele siz bir gidiniz, arkadan para göndeririz,’ dedi. Ben de kabul ettim.

“Mustafa Kemal, bundan sonra temaslanna devam etti. [Sonradan içişleri bakanı olan ve “zafer”den sonra Kemalistler tarafından linç edilip öldürülen] Ali Kemal Bey tarafından nazırlara (bakanlara) verilen ziyafette de bulundu. Yanında götüreceği arkadaşlannı saptayarak kadrosunu harbiye nazırına onaylattı. Padişah ile görüşmesini de bana anlattı. Padişah, başarıya ulaşacağına inandığını söylemiş, yardım vaat etmiş. Aynldıktan sonra dışarıda Saray Nazırı [Cumhuriyet dönemindeki “devlet bakanı”nın muadili] Naci Paşa, padişahın hediye ettiği bir kutuyu Mustafa Kemal'e vermiş. Mustafa Kemal kutuyu açıp bakmayınca Naci Paşa açmasını işaret etmiş. Mustafa Kemal açıp bakmış, bir altın saatmiş. …”

(Niyazi Ahmet Banoğlu, Atatürk’ün İstanbul’daki Günleri, İstanbul: Alfa Y., 2012, s. 51-3.)

*

Banoğlu’nun Bolayır’dan aktardığı satırlarda geçen bir isim dikkat çekici:

“Kendisi kapıdan girilince odanın pencere yanındaki sol köşesinde oturmakta idi. Karşısında Miralay Ömer Lütfi Bey (1922 yılında nafia vekili [bakanı]), onun yanında Ruşen Eşref, onun yanında da Binbaşı sevkiyatçı Ali Rıza Bey (sonradan lstanbul mebusu [milletvekili]), kapıya yakın sağ köşede ise Yaver Cevat Abbas oturuyordu. Ben de kapıdan girince sol taraftaki köşede, paşaya yakın yerde oturdum.”

(Niyazi Ahmet Banoğlu, Atatürk’ün İstanbul’daki Günleri, İstanbul: Alfa Y., 2012, s. 51-3.)

Miralay Ömer Lütfi’yi, Kâzım Karabekir’in Günlükler’inden hatırlıyoruz. Selanikli’nin ölümünden üç ay sonra, takvimler 13 Şubat 1939 Pazartesi gününü gösterirken Karabekir Paşa, günlüğüne şu notu düşmüştü:

"Telefonla yaver beyin [Cumhurbaşkanı İnönü’nün yaverinin] iş’ârı [bildirmesi] üzerine General Cafer Tayyar’la İnönü ’ye [gittik]. Saat 5.45-7.00. M. Kemal'in Enver'e kızarak İngilizlere teslim olmak teşebbüsünü Cevat Rıfat söyledi. Bunu Cemal [Mersinli] Paşa, Ömer Lütfi ve Diyarbakırlı Kâzım Paşa da bilirmiş. Cemal Paşa'ya –bugün bana gelmişti– sordum, evet dedi. Bu maksatla bazı zabitler de (subaylar da) İngilizler tarafına geçmiş."

[Kâzım Karabekir, Günlükler (1906-1948), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2009, s. 1083.]

Olay Filistin’de geçiyor.

Padişah Mehmet Reşat’ın 4 Temmuz 1918 günü vefatı üzerine Vahideddin’in padişah olduğunu öğrenen Selanikli, Karlsbad’daki kaplıca sefasını hemen yarıda keserek vatana dönmüş, istifa etmiş bulunduğu 7’nci Ordu Komutanlığı’nı tekrar uhdesine almış, yanına bir de padişah yaveri unvanını eklettirmişti.

Veliaht Vahideddin’in yedi ay önceki Berlin seyahatine iştirak edip onu yaktığı “yağlarla” kafaya almış durumdaydı.

Filistin’e komutan olarak, İngilizler’in Osmanlı’yı yenmesini sağlamak ve böylece öteden beri istediği İngiliz-Türk barışını sağlamak için gitmiş bulunuyordu.

Bu yenilgi, yıllardır rekabet ettiği Enver’in ülkedeki etkisini sonlandıracak ve kendisinin önünü açacaktı. Hesabı buydu.

Bunun için, başında bulunduğu 7’inci Ordu’ya ricat (kaçma) emri verdi. Karşısındaki İngiliz ordusunun başında General Allenby bulunuyordu.

Allenby, eski sofra arkadaşıydı. 1913 yılında İngiliz ajanı Aubrey Herbert’in kendisinin onuruna verdiği yemekte onunla tanışma bahtiyarlığına erişmişti.

Selanikli, şeytanî satrancında ilk hamleyi bu şekilde yapıp Nablus’tan taa Halep’e kaçtıktan sonra (Ki aradaki mesafe İzmir-Kayseri arasına denk), ikinci hamlesini yaptı. Padişah’a bir telgraf gönderip İngilizler’le “behemahal sulh” (ne pahasına olursa olsun barış” yapılmasını istedi.

Bu, pratikte, kayıtsız şartsız teslimiyet demek oluyordu.

Herşey çok hızlı bir biçimde yaşanmış durumdaydı. Bütün bunlar olup bittiğinde Vahideddin henüz tahttaki üç ayını bile tamamlamış değildi.

Ve Filistin’e dönmüş olan Selanikli, iki ay içinde misyonunu yerine getirniş, dört yıldır düşmanları karşısında ayakta kalmayı başarmış olan Osmanlı’yı bir hamlede mahvetmişti.

30 Ekim’de Mondros Mütarekesi (Ateşkesi) imzalandığında, Vahideddin’in padişahlığı henüz dördüncü ayını bile tamamlamış değildi.

Vahideddin, Selanikli’yi Filistin’e göndererek başlattığı hatalar serisini, padişah oluşunun üzerinden bir yıl bile geçmeden, 16 Mayıs 1919’da Selanikli’yi sözde vatanı kurtarmak için Samsun’a gönderirken zirve noktasına taşıyacaktı.

Henüz onbuçuk aylık padişahtı.. On ay ve 12 günlük.

Ciğeri kediye, kümesi tilkiye emanet edercesine vatanı İngiliz ajanına teslim ettiğinin farkında değildi.

*

Banoğlu, Bolayır’ın şu sözlerini de aktarmış durumda:

“Mustafa Kemal'i bekledim, geldi. Bana aynen şunları söyledi:

“- Üç gün önce işgal kuvvetleri İngiliz kumandanı, Ferit Paşa'ya gelerek, doğu illerimizde bazı kuvvetlerimizin halkla birleşerek Hıristiyanlara karşı katliam hazırlığında bulunduklannı haber aldıklannı söyleyerek, bunu önlemek için Doğu'ya asker gönderip işgal edeceklerini söylemişler. ‘Sizi bunun için ziyaret ettik, haber veriyoruz,’ demişler.

“Ferit Paşa telaş etmiş:

“- Böyle bir şey yoktur ve olamaz. Bana üç gün izin veriniz. Ben oraya oraya İttihatçı olmayan bir komutan göndereceğim, hiçbir sorun kalmaz, demiş.

“Ferit Paşa bundan sonra öneriyi bana yaptı:

“- Padişah hazretleri, sizi zaten biliyor, sizi uygun görmüşlerdir. Şüphesiz gidersiniz. Şimdi benim, bir yere acele randevum var, oraya gitmek zorundayım. Bu konuda yapacağımız işlerle, durum hakkında etraflı, harita üzerinde incelemeler yapmak üzere iki gün sonra yeniden görüşelim, diyerek aynldı. …”

İngiliz tezgâhı iyi kurmuş.. Doğu Karadeniz için birinin görevlendirilmesini istiyor ve bu kişinin İttihatçı olmaması gerekiyor.

Şartları bu.. Çünkü İttihatçılar (Enver ve şürekası), Osmanlı’yı Almanlar’ın yanında İngiltere’ye karşı savaşa sokmuş durumda.

İttihatçı olmayan isim denilince o sırada akla gelen ilk isim ise, Enver’e olan hasedinden dolayı çatlayan Mustafa Kemal..

İttihatçı olmadığını hem İngilizler’e, hem de mevcut Osmanlı Hükümeti’ne deklare etmiş bulunuyor. Falih Rıfkı’ya (İngiliz Gizli Servisi’nin Türkiye şefi) Robert Frew ile yaptığı başbaşa gizli görüşme ile ilgili olarak anlattıklarında İttihatçılar bahsinin geçmiş olması tesadüf değil.

İçişleri Bakanı Mehmet Ali Bey’le görüştüğü sırada kendisine yöneltilen “İttihatçı mısınız?” şeklindeki soruya da “Sözlük anlamı itibariyle ittihatçıyım, siyasal anlamda İttihatçı değilim" demek olan bir cevap vererek İttihatçı geçmişinin üzerine sünger çekmiş, tevbe ile bu dosyayı kapatmış durumda.

*

Böylece, Selanikli’nin (İngilizler’in isteği ve hazırladıkları plan doğrultusunda) Doğu Karadeniz için görevlendirilmesi operasyonunun altyapısı hazırlanmış bulunuyor.

İngilizler, Padişah Vahideddin’in ve Osmanlı Hükümeti’nin (Genelkurmay’ın) bunu bir fırsata çevirmek isteyeceklerinin, bunun için Selanikli haine olağanüstü yetkiler vereceklerinin de farkındalar.

Herkesi tutuklayıp Malta’ya sürerken Selanikli’ye hiç dokunmamış olmaları yetmiyormuş gibi, bu görevlendirme sırasında da hiçbir zorluk çıkarmıyor, anında vizeyi bastırıyorlar.

Satrancın bir sonraki hamlesi, İngilizler’in, Samsun’a çıkan Selanikli’nin İstanbul’a tekrar çağırılmasını istemeleri dalaveresi.. Böylece Selanikli, sözde İngilizler’in korkup çekindiği adam haline getirilirken, Osmanlı padişahı ve hükümeti de, İngiliz emellerine boyun eğen hain işbirlikçi gibi gösteriliyor.

Tam bu sırada Selanikli, İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon’un yazdırdığı senaryo çerçevesinde yeni hamlesini yapıyor, Osmanlı Padişahı’na ve hükümetine “askerlikten istifa dilekçesi”ni sunuyor.

Böylece, sözde fedakârlık yapmış, İngilizler karşısında zor duruma düşen Padişah ile hükümeti kurtarmış, paratoner gibi davranmış oluyor.

Gerçekteyse maksat, Selanikli’nin “Osmanlı Devleti’nin basit bir memuru” olmaktan çıkarılması, bir “halk hareketi”nin liderine dönüştürülmesi..

*

Böylece Selanikli, kongreler toplayıp yeni bir millet meclisi teşkil etmek için gereken zemine kavuşmakta, bu ayrılıkçı ve bölücü hareketine meşruiyet sağlamış olmaktadır.

Önce paralel meclis gelecek, bunu paralel hükümetin kurulması izleyecek, ardından da paralel devlet kurulacaktır.

Bu, Selanikli’nin paralel padişah olması anlamına gelmektedir.

Fakat kendisine padişah değil, cumhurbaşkanı dedirtecektir. Gerçekte, İngilizler’in desteği ve oyunuyla devlet başkanlığını gasbetmiş, milleti yalanlarıyla ve takiyyesiyle aldatmış bir yetki hırsızıdır.

*

Hayatta bazen, başlangıçta hedeflenmeyen, hiç de akılda ve hesapta olmayan şeyler yaşanabilir.

Kumarbazların tabiriyle kartların karılıp yeniden dağıtılması durumları ortaya çıkabilir.

Eski dostlar düşman, eski düşmanlar dost haline gelebilir.. Ve bütün bu yaşananların aktörleri durumundaki insanlar, başlarına gelenleri ve savruldukları yerleri kendileri de hayretle karşılayabilirler.

Selanikli’nin ve İngilizler’in durumu öyle değil.. Onlar, oyunlarını belli bir plan ve proje çerçevesinde, senaryoya tamamen sadık kalarak gergef gibi ince ince dokudular.

Selanikli’nin (İngiliz istihbaratının Türkiye şefi) Robert Frew ile yapmış olduğu gizli saklı görüşmelerde alınan kararlar harfi harfine yerine getirildi.

Bu kararları Selanikli, Samsun’a çıkışının üzerinden daha üç ay bile geçmeden, henüz ortada hiçbir şey yokken, kendisinin emri altında herhangi bir askerî güç de “resmen” bulunmuyorken, Erzurum Kongresi’nin bittiği günün gecesinde hempaları Mazhar Müfit Kansu ile Süreyya Yiğit’e açıklamış durumdaydı:

Osmanlı Devleti yıkılacak, yerine, rejiminin cumhuriyet olduğu söylenen yeni bir devlet kurulacaktı.

Fakat bu devletin cumhurbaşkanını millet seçmeyecekti, kendisi olacaktı. Selanikli’nin efendisi İngilizler ona cumhurbaşkanlığını vermiş durumdaydılar. Onlardan (Ward Price’ın yazdığına göre) valilik istemiş, “Valilik kalmadı, cumhurbaşkanlığı verelim” cevabını almıştı.

O da, çantada keklik olan cumhurbaşkanlığı (daha doğrusu diktatörlük) yetkilerine dayanarak memlekette yerli-milli alfabeyi yasaklayacak, Latin harflerini millete dayatacaktı.

Ayrıca tesettür (İslamî örtünme) de kaldırılacaktı.

Fakat erkeklere başka bir tesettür (yahudi tesettürü) dayatılacak, millete zorla şapka giydirilecekti.

Selanikli, hempalarına gece yarısı bunları, büyük bir özgüvenle müjdelemiş durumdaydı.. Fakat gündüz millete din, iman, halife-padişaha sadakat nutukları atıyordu.

Gerçekleştireceği İngiliz ilke ve inkılaplarını anlatmış, fakat İngilizler tarafından bunun için görevlendirilmiş olduğunu onlara söylememişti. (Ya da söyledi fakat Mazhar Müfit bunu açıklamayı uygun görmedi. İngilizler'in "karar"ını açıklama vazifesi İnönü'ye kaldı.)

*

Evet, Selanikli, olayların seyri içinde yeni bir devlet kurma macerasına sürüklenmiş ve gelişmelerin doğal akışı çerçevesinde devletin tepesine tünemiş değil.

Ortada, ustaca adımlarla hayata geçirilen bir İngiliz kumpası (Osmanlı Devleti’ni hedef alan kumpas) ve komplo (gizli plan) var.

Bu planda tek aksilik, Türk-Yunan savaşında yaşandı.

1920 yılının sonlarında (İngilizler tarafından alaşağı edilip yerine oğlu Aleksandr kral yapılan) Konstantin, oğlu bir maymun tarafından ısırılıp öldüğü için tahta geçti.

Alman kökenli ve Almanya yanlısı olan Konstantin, 1917 yılında (Birinci Dünya Savaşı sürerken) Atina’nın bombalanması tehdidiyle tahttan indirilmişti. Yeniden tahta geçince İngilizler’in adamı Venizelos başbakanlığı kaybetti ve çekip Paris’e gitti (İleride tekrar dönecekti).

İngilizler’in planı çerçevesinde (Milne Hattı ile İzmir-Aydın arasında durdurulan, İzmir dağlarında açan çiçekleri toplamakla görevlendirilen) Yunan ordusu Anadolu içlerine asla yürümeyecek, Selanikli piyonları paralel devletini kurunca, göstermelik birkaç çatışmanın ardından Ankara hükümeti ile Yunanistan arasında (Ankara’nın Fransa ile yapmış olduğu Ankara Antlaşması’nın benzeri bir) barış yapılacak ve kavga bitecekti. Plan buydu.

Yunanistan İzmir’den çekilecek (İzmir’i kurtarma başarısının Selanikli’ye verilmesi gerekiyordu), karşılığında 12 Adalar’ı ve Batı Trakya’yı alacak, savaş tazminatı ödemesi de istenmeyecekti. Zahmetleri karşılığında bunu hak ediyordu.

Ancak Konstantin, İngilizler’in adamı değildi, onlara hınçlıydı, ve Anadolu içlerine yürüdü, Ankara’nın burnu dibine, Polatlı’ya kadar geldi.

*

İngiliz efendileri buna “Biz sözümüzde duruyoruz, fakat hesapta olmayan birşey yaşandı, Alaksandr ve Venizelos devre dışı kaldı.. Herşeyi bizden bekleme, senin de kendini ispat etmen lazım” dediler.

Hesapta olmayan bu gelişme karşısında Selanikli paniğe kapıldı, derhal Kayseri’ye kaçma kararı aldı.

İşte tam bu noktada “derin millet” ruhu devreye girdi. TBMM Selanikli’ye “Sen istiyorsan Kayseri’ye git, biz gitmiyoruz” dediler.

Selanikli baktı ki Kayseri’ye giderse otomatikman siyaset denkleminden düşecek, gitmekten vazgeçti.

Fakat TBMM bununla yetinmedi, Selanikli’ye “Şimdiye kadar kürsüde nutuk atmaktan başka birşey yapmadın, artık vıdı vıdı edip kafa şişirmeyi bırak, askere moral vermek için cepheye git” dediler.

Cepheyle arası iyi olmayan, gözü dans salonlarında olan sahte kahraman Selanikli bunu kabul etmedi. Fakat milletvekilleri “Ya gideceksin, ya gideceksin!” dediler.

Selanikli, dört gün süren tartışmaların ardından, cepheye gitmeyi iki şartla kabul etti: Birincisi, TBMM’nin bütün yetkileri kendisine devredilecekti, yani diktatör yapılacaktı. İkincisi, bir yenilgi durumunda asla hesaba çekilmeyecek, bir ihmal ya da kusurunun olup olmadığı sorgulanmayacaktı.

TBMM, “Lanet olsun, mevzubahis olan vatansa, bu sahte kahramanın diktatörlüğü teferruattır” dedi.

Fakat Selanikli, “Mevzubahis olan vatansa benim konumum, istikbalim teferruattır” demiyordu, dememişti.

Çünkü, onun için, “Mevzubahis olan çıkarlarıysa, vatan da teferruattı”.

*

Selanikli böylece, bir diktatör olarak Sakarya’nın yolunu tuttu.

Fakat cephede yine de durmadı. Attan düşüp kaburgasını kıracağı tuttu, cepheden ayrıldı. (Gerçekten kırılmış gibi görünüyor.)

Sonra da, savaş uzayınca, orduya Yunan ordusunun karşısından çekilme emri verdi.. Gözü Erciyes’in dağ havasındaydı.. Savaş ona göre değildi.. Yurtta sulh istiyordu, sulh da o sırada pılısını pırtısını toplayıp Kayseri’ye gitmişti.

Fevzi Çakmak, bunun geri çekilme emrini hayata geçirmedi.. Çünkü Yunan ordusunun da pilinin bitmek üzere olduğunu anlamıştı.. Nitekim, lojistik sorunları yaşayan ve gıda sıkıntısı çeken Yunan ordusunda açlık, salgın hastalık ve ishal başgöstermişti.. Yunan birlikleri farkettirmeden yavaş yavaş çekilmekteydi.

Ordumuz geri çekilmeyince, Sakarya Savaşı’nı otomatikman kazanmış olduk. Yunan ordusu yarı ölü yarı baygın iki gün daha yerlerinde durmuş olsalardı bizim pilimiz bitmişti. Allahu Teala korudu.

Ve Selanikli, kaburgası kırıldığı için gazi unvanını aldı. Ayrıca, zafer kazanmış komutan olarak (teamüllere aykırı biçinde) üç rütbe birden atlayarak üniformasına mareşal apoletlerini diktirdi.. Sinekten yağ çıkarma ustası bir fırsatçılık virtüözüydü.

Böylece, Konstantin'in huysuzluğu yüzünden iş biraz uzamış oldu. Fakat "Geç olsun da güç olmasın" diye düşünen Selanikli sonuçtan memnundu. Çünkü "istemeden" kazandığı Sakarya Savaşı'nın ardından Yunan'ı mağlup etme ümidi doğmuştu.

O sayede hem gazi unvanını almış, hem mareşal apoletlerine kavuşmuş, hem de Dumlupınar zaferi ile birlikte kendisini Napolyon gibi hissetme mutluluğunu yaşamıştı.

Dolayısıyla, bütün bunların hatırına Yunan'a 12 Adalar ve Batı Trakya gönül rahatlığıyla verilebilir, savaş tazminatı istenmesinden sarf-ı nazar edilebilirdi. 

*

Hikâye uzun, en mükemmel özetini yapan kişi ise, Selanikli Mustafa Atatürk’ün sağ kolu, başbakanı, Türkiye’nin ikinci cumhurbaşkanı, İstiklal Harbi’nin Batı Cephesi Komutanı Orgeneral İsmet İnönü.

1973 yılında, cumhuriyetin ilanının 50’nci yıldönümü vesilesiyle verdiği demecinde, “istiklal mücadelesi”nin ardındaki sihirli değneği, son derece veciz ve özlü bir şekilde, “kör gözüne parmağım” açıklığında dile getirmiş bulunuyor:

"İstiklâl mücadelesinin başarısı da esasında İngilizlerin buna karar vermesi ve diğer müttefikleri de bunu kabule mecbur etmesiyle mümkün olmuştur."

(Milliyet Gazetesi‘nin 29 Ekim 1973 tarihli sayısından aktaran Fikret Başkaya, Paradigmanın İflası, İstanbul: Yordam Kitap, 2018, s. 60.)