SELANİKLİ MUSTAFA ATATÜRK, İŞGALCİ İNGİLİZ'İN MASKELİ TAŞERONUYDU

 

Selanikli'nin "kahramanlığını" gölgelediği için unutturulmaya çalışılan Milne Hattı'nı, haritada sarıya yakın turuncu renk ile çekilmiş çizgi gösteriyor.

Fatih Sultan Mehmed’in hükümdarlığı sırasında, 1469 yılının 3 Mayıs günü dünyaya gelmişti.

Ölümü ise, Kanuni Sultan Süleyman döneminde, 1527 yılının 21 Haziran günü, 58 yaşındayken olacaktı.

Kritik pozisyonlarda etkisiz bir bürokrat olarak devlet hizmeti gören, hayatı ikbal ve idbar arasında salınan, hapishane hayatı ve işkence ile tanışma şerefine de nail olan bu şahıs, aynı zamanda bir şair ve oyun yazarıydı.

Fakat asıl ününü, işsiz kaldığı dönemde sığındığı bir çiftlikte kaleme aldığı siyaset konulu kitaplarıyla, ölümünden sonra kazanacaktı.

Sancılı işsizlik döneminin ardından Medici hanedanının himayesine girmeyi başaran bu Floransalı yazar, yeni efendilerinin 1527 yılının Mayıs ayında iktidarı kaybetmeleri üzerine tekrar işsiz kalır ve bir ay sonra hayalkırıklığı, keder ve ıstırap içinde ölür.

Evet, Makyavel’den (Machiavelli) söz ediyoruz.

*

Leonardo da Vinci tarafından yapılmış olduğu sanılan portresinde biraz mahcup ve utangaç, ve biraz da ezik ve içten pazarlıklı bir kasaba zangocu görüntüsü veren bu adam, ölümünden sonra Batılı yazar çizer taifesi (özellikle de Rousseau, Fichte, Diderot ve Hegel) tarafından bir siyaset “guru”su haline getirilecekti.

Tahmin edilebileceği gibi, Batılıların çerçevesini çizdiği ve muhtevasını belirlediği (ve de “onların izini takip eden yerli-milli hukuk fakültelerimiz ile siyasal bilgiler fakültelerimizin) ders olarak okuttuğu “kamu hukuku” ve “siyasal düşünceler tarihi” kitaplarında görüşleri aktarılan demirbaş isimlerden biridir Makyavel..

Batı’da olsun, Türkiye’de olsun, hukuk, siyaset ve uluslararası ilişkiler öğrenimi gören hemen herkes Makyavel’den birtakım nasihatlar almak durumundadırlar.

Tecrübeli siyasetçiler konuşmalarında ona atıfta bulunmazlar, fakat nasihatlarını pek fazla kulak ardı da yapmazlar.

Özellikle de Batılı politikacılar ile onların akıl hocaları bunu hiç ihmal etmezler.

*

Batılılar’ın, Birinci Dünya Savaşı’nı (Selanikli zampara Atatürk’ün ihanetten beter Filistin ricatı yüzünden) yenilgi ile bitiren Osmanlı Devleti’ne karşı sonraki süreçte izledikleri politikanın isabetli, anlaşılır ve mantıklı bir “analiz”ini, Makyavel’in siyasal mülahazalarını gözardı ederek yapmak çok zordur.

Makyavel’in “prens”e (ya da hükümdara) verdiği akıllar fikirler, öğüt ve nasihatlar “analiz”e dahil edilince taşlar yerine oturuyor, muamma gibi görünen belirsizlikler kayboluyor, herşey açık ve anlaşılır hale geliyor. Yakın tarih masalımsı tortulardan ve küflenmiş hamaset kalıntılarından kurtuluyor.

Mehmet Hasan Bulut, İngiliz casus Aubrey Herbert’i anlattığı kitabında bunu yapmış durumda. Okuyalım:

“Machiavelli, “Kendi kanunları ve hürriyet içinde yaşayama alışkın devletler ele geçirildiklerinde elde tutmanın üç yolu vardır: İlki onları ortadan kaldırmak; İkincisi gidip orada yerleşip oturmak; üçüncüsü vergiye bağlamak ve içeride sana yerli halkın dostluğunu sağlayacak az sayıda kişiden oluşmuş bir hükümet kurarak kendi kanunlarıyla yaşamalarına izin vermektir. Böylece bu hükümet, o (işgalci) hükümdar tarafından kurulduğu için onun gücüne ve dostluğuna ihtiyâç duyduğundan o devleti ayakta tutmak için her yola başvurur. Hür yaşamaya alışkın bir kenti başka yollara müracaat etmek yerine kendi halkıyla idâre ederek elde tutmak daha kolaydır” diyordu.”

(Mehmet Hasan Bulut, İngiliz Derviş: Yeni Türkiye’nin Doğuşu ve Aubrey Herbert, 4. b., İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2018, s. 352.)

Selanikli zampara, kafaya almış bulunduğu acemi padişah Vahideddin’in tahta çıkışından ikibuçuk ay sonra, Eylül 1918’de, eski sofra arkadaşı Lord Allenby’nin önünden kaçmakla İngilizler karşısında sadece Filistin-Suriye cephemizin çökmesini sağlamış değildi. Olay çatışmalardan bir çatışmanın kaybedilmesinin çok ötesinde bir anlama sahipti, bütün bir savaş kaybedilmişti.

Bir ay sonra, 30 Ekim’de Mondros Mütarekesi (ateşkesi) imzalanmış, bundan iki hafta sonra, 13 Kasım’da da işgalci İngiliz donanması İstanbul’a demir atmıştı.

Aynı gün Selanikli zampara da İstanbul’a gelmiş, anasının Beşiktaş-Akaretler’deki evi yerine (işgalci İngiliz subaylarının karargâh yaptıkları) Pera Palas Oteli’ne yerleşmişti.

Selanikli, İngiliz gazeteci Ward Price’ın 1957 yılında yayınlattığı otobiyografik Extra Special Correspondent adlı kitabında yazdığına göre, İngilizler’den kendisini “vali” yapmalarını ve kolonyal/sömürgesel yönetim işinde kullanmalarını istemiş bulunuyordu.

Bu iddia, Selanikli’nin önceki ve sonraki yaşamı ve siyaseti ile uyumlu olduğu için, “İftiradır” denilip geçilebilecek bir iddia değil. 

Nitekim zamparanın aynı sıralarda Vakit ve (arkadaşı Fethi Okyar ile birlikte çıkarmaya başaldığı) Minber gazetelerinde İngilizler’e “yağ” çektiği, onlara ilan-ı aşkta bulunduğu biliniyor. Belgeli. 

Price’ı yalancılıkla suçlamak mümkün, fakat Selanikli’nin bu gazetelerde yayınlanmış olan yüzkızartıcı beyanatı, kazık gibi tarihin bağrına saplanmış durumda. İnkârı imkânsız. (Ders kitaplarına yazmaz, unutturursunuz, o başka..)

İddianın doğruluğu ihtimaline binaen şu söylenebilir: Selanikli, Osmanlı Devleti’ni kafasında bitirmiş, böyle bir devletin kalmayacağı, Türk topraklarının Hindistan vs. gibi bir sömürge ülke haline geleceği sonucuna varmış. Yağma Hasan'ın böreğinden pay kapma derdinde.

Ancak, İngiliz’in (özellikle Lord Curzon’un) kafasındaki plan başka.. 

İngiliz, Makyavel’in üçüncü seçeneğini hayata geçirmek istiyor: 

“Yerli halkın dostluğunu sağlayacak az sayıda kişiden oluşmuş bir hükümet kurarak kendi kanunlarıyla yaşamalarına izin vermek.”

*

İngilizler’e valilik başvurusunda bulunduğu söylenen, gazetelere verdiği demeçlerle onlara alenen “yağcılık” yapan Selanikli’nin bunun ardından İngiliz gizli servisinin (istihbarat teşkilatının) İstanbul şefi Robert Frew (Fro, Fru) ile temas kurduğunu görüyoruz.

Başbaşa, yalnız başlarına, bir dizi gizli görüşme yapıyorlar. Selanikli’nin Nutuk’undaki itirafı ve Rauf Orbay ile Cevat Abbas’ın şahitlikleriyle sabit.

Selanikli, İngiltere’nin İstanbul Büyükelçiliği’nin rahibi görünümü altında kendisini kamufle eden Frew’dan herhalde hristiyan ayinlerinde okunan dualar ve ilahiler hakkında bilgi almıyordu.

Sonraki süreçte yaşanan gelişmeler, Selanikli’nin, daha önce, İstanbul’a gelişinden sonraki iki ay içinde (Ocak 1919 ortalarına kadar olan sürede) Frew vasıtasıyla İngilizler’le anlaştığını ortaya koyuyor.

Nitekim, Türkiye’nin ikinci cumhurbaşkanı, İstiklal Harbi’nin Batı Cephesi Komutanı, Selanikli’nin sağ kolu ve başbakanı Orgeneral İsmet İnönü, 1973 yılında, cumhuriyetin ilanının 50’nci yıldönümü vesilesiyle verdiği demecinde şunu diyecektir:

"İstiklâl mücadelesinin başarısı da esasında İngilizlerin buna karar vermesi ve diğer müttefikleri de bunu kabule mecbur etmesiyle mümkün olmuştur."

(Milliyet Gazetesi‘nin 29 Ekim 1973 tarihli sayısından aktaran Fikret Başkaya, Paradigmanın İflası, İstanbul: Yordam Kitap, 2018, s. 60.)

Aynı gerçeği Kâzım Karabekir de dile getirmiş durumda:

“Yeni Sabah'ta Rıza Tevfik'in [Bölükbaşı] hatıralannda dikkate şayan parçalar var. Dün [Sadrazam] Damad Ferid'in şu sözleri yazılmıştı: ‘Mustafa Kemal Paşa'yı müfettiş olarak tayin etmemizi isteyen İngilizlerdi. Şimdi de geri almamızda ısrar ediyorlar.’

“Merhum Karabekir, bana bir gün, Mustafa Kemal'in İngilizlerle anlaşarak Milli Mücadele'ye girdiğini, İngilizlerin [komünist devrimini yapmış olan] Ruslara karşı Türkiye'den daha iyi bir mukavemet [direniş] cephesi kuramayacaklarını anladıklarını söylemişti.”

(Samet Ağaoğlu, Siyasî Günlük, haz. Cemil Koçak, İstanbul: İletişim Y., 1992, s. 219.)

Selanikli İngiliz istihbaratı (gizli servisi) ile anlaşmıştı ve kod adı Black Jumbo idi.

*

Mehmet Hasan Bulut’un “analiz”ine dönelim.

Sözlerini (Makyavel’den yaptığı alıntıları) şöyle sürdürüyor:

“[Makyavel] Bu ‘yerli halkın dostluğunu sağlayacak [hükümet kurmuş] az sayıda kişinin halkın gözünde nasıl büyütüleceğini ise şu şekilde îzâh ediyordu; “Çoğu kişi, akıllı bir hükümdarın, fırsatını bulur bulmaz, kurnazlıkla kendisine düşmanlar meydana getirerek ve meydana getirdiği bu düşmanları tepeleyip itibârını kendiliğinden artırması icap ettiğini düşünür”.” (s. 352-3)

Selanikli şanslıydı, onun, dişine göre bir "düşman" arayıp bulması gerekmiyordu, efendisi İngilizler onun namına "danışıklı" düşmanı ayarlayacaklardı: İzmir’e çıkarma yapacak olan Yunan'ı.

Fakat bu arada (İsmet İnönü'nün açıkladığı gibi) “yedi düvel”in Fransa ve İtalya’sına “Selanikli’ye dokunmak yok” diyecekler, Fransa ile nevzuhur “Ankara Hükümeti” arasında (Franklin-Bouillon'un marifetiyle) alelacele bir barış antlaşması yapılacak, İtalyanlar ise daha bonkör davranıp geride epeyce bir silah ve cephane de bırakarak Antalya civarını terk edip gideceklerdi.

Fakat “danışıklı düşman (ya da “danışıklı dövüşmen”) Yunan, sonradan Selanikli’nin başına çok iş açacaktı. 

Nedeni, evdeki hesabın çarşıya uymamak gibi evrensel bir kötü huyunun bulunmasıydı. Almanya yanlısı olduğu için İngilizler’in tahttan indirdikleri Konstantin Yunanistan’da tekrar tahta oturacak ve Selanikli’nin “dost düşman”ı Venizelos’u devre dışı bırakacaktı.

*

Bunun sonucunda Yunan ordusu Ankara’nın yanı başına, Polatlı’ya kadar gelecek, zoru görünce cepheden kaçma gibi işe yarar bir alışkanlığı bulunan Selanikli Ankara’yı bırakıp Kayseri’ye çekilmek için kolları sıvayacak, fakat TBMM buna izin vermeyecekti.

Selanikli’ye “Ankara’da nutuk atıp durma, cepheye git, elini taşın altına koy, askere umut ver” diyecekler, sözde vatansever Selanikli, TBMM’nin bütün yetkilerinin (millet hakimiyetinin) şahsına devredilmesi (yani diktatör yapılması) ve de bir yenilgi durumunda kendisinden asla hesap sorulmaması şartıyla cepheye gitmeyi kabul edecekti. 

Kendisinin ikbal ve istikbali mevzubahis olunca vatan teferruattı.

Cepheye ayağını sürüyerek binbir naz ve niyazla giden Selanikli orada da zoru görünce yine firar (kaçış) emri verecek, fakat Fevzi Çakmak emrin orduya duyurulmasını geciktirecek, bu arada (açlıktan ve ishal salgınından muzdarip) Yunan ordusu geri çekilmeye başlayacaktı. 

General İshal ve Mareşal Açlık gibi iki büyük dahi stratejist, Yunan ordusunu bozguna uğratarak Selanikli’ye bir zafer hediye etmiş bulunuyorlardı.

Sinekten yağ çıkarmanın ustası olan Selanikli, bu zaferden dolayı (askerî teamüle aykırı olarak) üç rütbe birden atlayarak mareşal yapılmasını sağlayacak, ayrıca bir de yüklüce bir ikramiye isteyecek, fakat TBMM istediği ikramiyeyi vermeyecekti. (Selanikli sonradan bunun acısını fena çıkaracak, banka hesaplarını müthiş kabartacaktı.)

*

Mehmet Hasan Bulut’un açıklamalarına dönelim:

“O zaman, [sözde] kendi kendilerini idâre edecek Türklere liderlik yapacak kişiye bir düşman lazımdı. New Europe [Yeni Avrupa] grubu hareketi geçti ve Rothschild’lerin Vickers silah şirketinin başındaki Zaharoff, İngiltere Başvekili [Başbakanı] Lloyd George ve Yunanistan Başvekili [Başbakanı] Venizelos ile buluşarak onlarla Anadolu’ya asker çıkarma meselesini konuştu. Zaharoff, Yunan ordusunun Anadolu operasyonunu kendi cebinden finanse edecekti. Bunun üzerine, İngiltere Başvekili Lloyd George, Mustafa Kemal’in [1918 yılında Avusturya’ya, Karlsbad kaplıcalarına giderek] muayene olduğu Rothschild Hastanesinin başhekimi Otto Zuckerkandl’ın akrabası ve Fransa Başvekili Clemenceau, İtalya Başvekili Orlando ve Amerika Birleşik Devletleri Reisi [Başkanı] Wilson, Paris’te Yunanlıların Anadolu’ya çıkışı üzerinde anlaştılar.

“Yunan ordusunun [15 Mayıs 1919’da İzmir’e] çıkışından evvel, İngiliz, İtalyan ve Fransızlar Anadolu’da işgallere giriştiler. Anadolu’nun her yerinde İttihâtçılar tarafından peşpeşe müdâfaa-i hukuk cemiyetleri kuruldu. Minber ve Büyük Mecmua gibi îttihâtçıların çıkarttıkları gazete ve mecmualarda Mustafa Kemal’in reklamı yapılmaya başlanmıştı. Anadolu artık halaskâr [kurtarıcı] Mustafa Kemal’in gelişini bekliyordu. O ise yola çıkmadan önce son hazırlıkları yapıyordu. İstanbul Hârbiye Nezâretinde [Savunma Bakanlığı’nda] İngiliz İrtibat Subayı olan [ve vize işlerine bakan] Yüzbaşı John G. Bennett ile görüşmüş ve ona İngilizlerin kontrolü altında büyük bir Türk ordusu teşkil etmeyi teklif etmişti. Başka bir gün de İtalyan bir işadamının bürosunda İtalyan Yüksek Komiseri ve mason Kont Sforza ile buluşmuş ve İtalyanlardan Anadolu Hareketine destek sözü almayı başarmıştı.

“Bu arada Mustafa Kemal’in hayatını ebediyen değiştirecek hâdise nihayet gerçekleşti. Yunanistan Kralı Alexandros’a her istediğini yaptıran Başvekil Venizelos, Zaharoff’a ait Vickers marka silahlarla teçhiz ettiği Yunan ordusunu 15 Mayıs’ta İzmir’e çıkardı. Yunanlıların İzmir’i işgal ettiği gün [15 Mayıs] Mustafa Kemal, tekrar Sultan Vahideddin ile görüştü. Kur’ân-ı Kerîme el basarak vazifesine ve padişaha bağlı kalacağına yemin etti. Sultan’dan yüklü bir miktarda tahsisat [iki de otomobil] aldı. Ertesi gün [16 Mayıs], kendisine ordu kurmayı teklif ettiği Yüzbaşı Bennett’ten Anadolu’ya geçiş vizesi aldı; kendisi ve [kalabalık] maiyeti için tahsis edilen Bandırma Vapuruna binerek İstanbul’dan ayrıldı.” (s. 353-4)

Böylece İngiliz planının zor kısmı tamamlanmış bulunuyordu. (Kont Sforza’yı ikna eden Selanikli değildi, İnönü’nün belirttiği gibi, İngilizler’di.)

Sultan Vahideddin aldatılmış ve Selanikli, Van’dan Ankara’ya kadar olan bölgede istediği valiyi ve subayı görevden alma ve yerine yenisini atama yetkisini alarak Anadolu’ya geçmeyi başarmıştı.

Adı müfettişti, fakat verilen yetkiler Anadolu genel valiliği ya da padişah vekilliği anlamına geliyordu.

İngilizler, Anadolu içlerine serbestçe yürüme imkânına sahip olan Yunan ordusunu (adını General Milne’den alan) Milne Hattı ile İzmir-Aydın arasında durduracak, onları ileriye yürümekten men edeceklerdi.

Çünkü yürümeleri durumunda Erzurum’a kadar doğa yürüyüşü ve piknik yapar gibi gitmeleri mümkündü. Bunu yapmaları durumunda Kâzım Karabekir’le karşı karşıya gelmeleri ve Karabekir’in “milli mücadele”nin “doğal lider”i haline gelmesi kaçınılmaz olurdu. Selanikli gölgede kalır, daha baştan "topal ördek" konumuna düşerdi.

İngiliz planı açısından yıkım anlamına gelen asıl önemli sonuç ise şu olurdu: Bu durumda Selanikli, yeni bir hükümet (ve de devlet) kurmak için kongreler toplama, yeni bir meclis (TBMM) kurma imkân ve fırsatı bulamazdı.

*

Selanikli, Milne Hattı sayesinde, Haziran 1920’ye kadar, yani bir yıldan uzun bir süre Anadolu’da nutuk atıp gezecek, Yunan’a tek bir kurşun bile atmayacaktı.

Samsun’a çıkışından yedi ay sonra 27 Aralık 1919’da Ankara’ya (altında Padişah'ın verdiği, Padişah'ta bile olmayan iki otomobil bulunduğu halde) geldiğinde onu İngiliz ve Fransız askerleri karşılayacaklar, üç ay sonra da, TBMM açılmadan bir ay önce şehri ona emanet edip geçip gideceklerdi.

TBMM’yi açan Selanikli ise ilk iş olarak Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkararak, kendisinin otoritesini tanımayıp Padişah Vahideddin’e (devlete) bağlı kalmayı sürdürenlerin vatan haini kabul edilip idam edileceklerini açıklayacaktı.

Selanikli'nin savaşmayı kafaya koyduğu asıl düşman milletti.. "Yedi düvel"e ise barış mesajları veriyordu. 

İngiliz taşeronu Selanikli'nin, milletin yanısıra bir düşmanı daha vardı: Devlet.. Osmanlı Devleti.. 

Yunan, senaryo gereği kötü adam rolünü üstlenen (ve karşılığında az da olsa menfaatlanacak olan) elemandı. Filmin kahramanı Selanikli'nin yıldızlaşması için rol üstlenen figürandı.

Ancak, yukarıda da söylediğimiz gibi, evdeki hesap çarşıya uymadı, yol kazası yaşandı, Almanya yanlısı Kral Konstantin tekrar tahta oturunca danışıklı dövüş sahici dövüşe dönüştü. Hayat böyledir, sürprizler eksik olmaz.

Fakat bu, Yunanistan'a da yaramadı, çünkü İngilizler (ve müttefikleri İtalya ile Fransa) ona destek değil köstek oldular, Yunan filmin son sahnesinde hiç değilse İzmir’i alacakken ondan da mahrum kaldı.

Fakat Batılılar ona teselli ikramiyesi vermeyi ihmal etmediler. Sonuçta "Batı uygarlığı"nın bir parçasıydı. Burnumuzun dibindeki Oniki Adalar ile Batı Trakya, sanki savaşı Yunan kazanmış gibi onlara bırakıldı.

Ayrıca, mağlup Yunanistan’ın savaş tazminatı ödemesi de söz konusu olmadı.

*

Sonraki yıllar, İngiltere Kralı Edward ile (sonradan tekrar başbakan olan) Venizelos’un Selanikli tarafından sıkı dostlar olarak Türkiye’de ağırlanmasına sahne olacaktı.

Devlet hazinesinden bir tek mücevheri bile almaya tenezzül etmeden yâd ellere gitmek zorunda kalan Sultan Vahideddin ise İtalya’da (İngiltere’de değil) bakkala manava borçlu olarak ölecek, borçlarından dolayı tabutuna haciz konulacaktı.

Hindistan-Pakistan Müslümanlarının Hilafet’in savunulması için gönderdikleri paraların üstüne yatarak zenginleşen Selanikli ise Dolmabahçe Sarayı’nda ölecek, onun için dünyanın en büyük anıt mezarı, yani yatırı (türbesi) inşa edilecekti.

Filmin sonu çok trajikti.